Боловсрол олгох үйл явцын төлөвлөлт. ( 2 -р хэсэг)

Сургуулийн өмнөх насны хүүхдэд боловсрол олгох үйл явцын төлөвлөлт.

( 2 -р хэсэг)

Хөдөлгөөнт тоглоом.

Зугаалга дээр нийт хүүхэд хөдөлгөөнт тоглоом онд оролцох нь чухал байдаг. Хөдөлгөөнт тоглоомоор бүлгийн онцлогийг харгалзан нэг удаад 1-4 тоглоомоор тоглоно. Хөдөлгөөнт тоглоомыг сонгохдоо үндсэн хөдөлгөөн ба улирлын байдлыг харгалзан сонгоно. Дулааны улиралд шидэлт, мөлхөлт, авиралт орсон хөдөлгөөнтэй тоглоом сонгоно. Хүйтний улиралд гүйлт, шидэлт, үсрэлт, харайлт орсон хөдөлгөөнт тоглоом сонгоно. Хөдөлгөөнт тоглоом онд хүмүүжүүлэгч багш зөвхөн ажиглалтын үүргийг гүйцэтгэхгүй харин хүүхдийн хамт идэвхтэй оролцож тоглоом онд тодорхой үүрэг гүйцэтгэнэ.

Хөдөлгөөнт тоглоом онд хүүхдийн нас зүйн онцлог, эрүүл мэндийн байдлыг харгалзан тоглоомын хугацаа нь 7-15 минут байж болно. Бүлгийн нийт хүүхэд багшийн хамт хөдөлгөөнт тоглоом онд оролцсон байна. Хөдөлгөөнт тоглоомыг сонгон төлөвлөхдөө хүүхдийн сайн мэдэх тоглоомоор тоглоно. Шинэ хөдөлгөөнт тоглоомыг биеийн тамирын хичээл дээр зааж тоглуулж сургана. Зугаалгаар шинэ тоглоом заахгүй. Хүүхэд хүмүүжил сургалтын зорилгыг шийдвэрлэх, хүмүүжүүлэгч багшийг сонсож сурах, анхааралтай байх, өөрийн хөдөлгөөнийг зөв хийж удирдах, тоглоомын дүрмийг ягштал биелүүлэх, сахилга бат дэг журамд дасах, хүмүүжил сургалтад ухамсартай оролцох талаар хөдөлгөөнт тоглоомоор сурдаг.

Хөдөлгөөнт тоглоомыг заахдаа дараах зарчмыг баримтална. Үүнд:

• Хүүхдийн нас зүйн онцлогийг харгалзана. Энэ нь хүүхэд том байх тусмаа тоглоом нь хүнд дүрэмтэй, сэдэвт тоглоом ч илүү ач холбогдолтой, тоглоомын дүрэм аажим хүндэрч, оролцоо нэмэгдэнэ.
• Хөдөлгөөнт тоглоом нь хүүхдийг эрүүлжүүлэх ба сурган хүмүүжүүлэх зорилготой байна.
• Хүүхдийн бие бялдрын хувьд ачааллыг даах дасах талаас нь харгалзана.
• Тоглоомын дүрийг зөв хуваарилах ба тоглох дүрмийг тодорхой тайлбарлаж биелүүлэхэд анхаарна.

Хөдөлгөөнт тоглоом , уралдаанд тоглоомыг сонгохдоо хүүхдийн эрүүл мэнд, хувь хүүхдийн онцлогийг харгалзах нь чухал байдаг. Зарим хөдөлгөөнт тоглоом нь хүүхдийг эмчлэх, эрүүлжүүлэх зорилготой байдаг гэдгийг хүмүүжүүлэгч багш мэдэхэд илүүдэхгүй.

ЦЭЦЭРЛЭГИЙН ХҮҮХДЭД БОЛОВСРОЛ , ХҮМҮҮЖИЛ ОЛГОХ БА ХӨГЖҮҮЛЭХ СУРГАЛТ ЗОХИОН ЯВУУЛАХ ҮЛГЭРЧИЛСЭН ТӨЛӨВЛӨЛГӨӨ.

/Хүмүүжүүлэгч багш нарт зориулсан/

Дор бичигдсэн зүйлүүд үлгэр жишээ, олон хэлбэрийн төлөвлөгөөг шинжлэх ухааны онолын үндэстэй байдгийг та бүгдэд сонордуулах зорилготой нийтэлж байна. Хүмүүжүүлэгч багш өдрийн үйл ажиллагааг хэрхэн яаж төлөвлөх талаар нэлээд бэрхшээлтэй байдаг гэдгийг судалгаагаар гаргаж ирсэн тул багшийн ажлыг хөнгөвчлөх зорилготой уул материалыг гаргав. Манай оронд улсын, хувийн, хүүхэд харах үйлчилгээ гэх мэт олон цэцэрлэг бий болж байна. Иймд цэцэрлэгийн хүмүүжүүлэгч багш нар төлөвлөгөө боловсруулахад дөхөм болох материалыг та бүгдэд өгч байгаа юм.

Нэг өдрийн хүмүүжил сургалтын /хөгжүүлэх боловсрол олгох/ үйл ажиллагааны үлгэр жишээ төлөвлөгөө.

Долоо хоногийн өдөр бүр дэглэмийн дагуу хөгжүүлэх үйл ажиллагааг хэрхэн яаж төлөвлөх талаар үлгэрчлэн та бүгдэд танилцуулж байна. Та заавал энэ дагуу явуулахгүй байж болно. Таны ажлыг хөнгөвчлөх зорилготой эдгээр зүйлийг танилцуулж байна.

Өглөөний үйл ажиллагааны хэсэгт:

• Жижүүр хийх,
• хүүхдэд даалгавар өгч хийлгэх,
• янз бүрийн сэдвээр ярилцлага зохиох,
• хүүхэдтэй ганцаарчилж ажиллах,
• ном уншиж өгөх,
• үлгэр ярьж өгөх,
• оньсого таалцах цээжлүүлэх,
• шүлэг давтах,
• ямар нэгэн асуудал шийдвэрлэх,
• зураг болон өөр юмсыг үзэж ярилцах
• өглөө бүхэн гинастик дасгал хийх,
• ариун цэврийн арга хэмжээ,
• өглөөний цай,
• бага хөдөлгөөнтэй хөдөлгөөнт тоглоом,
• хоолойн дасгал хийх,
• хурууны дасгал хийх
• сургалтын үйл ажиллагаа / хичээл/ шинэ мэдээлэл өгөх зэрэг аль нэгэн үйл ажиллагаанаас хүүхдийн нас зүйн онцлогоос шалтгаалан 3-4 үйл ажиллагааг сонгон авч хэрэгжүүлэх, зарим зүйлийг өдөр бүр хийх эсвэл өдөрт хэд хэдэн удаа давтан хийж болно.

Өдрийн үйл ажиллагааны хэсэгт:

• Тоглоом тоглох /ямар тоглоом байхыг хүүхдээр сонгуулж болно /
• зугаалгад бэлтгэх, зугаалах,зугаалгаас буцаж ирэх
• хөдөлмөр хийх
• экскурсээр явах
• ариун цэврийн үйл ажиллагаа,
• өдрийн хооллолт,
• янз бүрийн үйл явдлын тухай ярилцах,
• ном уншиж өгөх, шүлэг цээжлүүлэх, үлгэр ярьж өгөх,
• өдрийн амралт унтлага /сайн дураар/ зэрэг дээрх үйл ажиллагаанаас багш сонголт хийж төлөвлөнө.

Оройн үйл ажиллагааны хэсэгт:

• Эрүүлжүүлэх ба чийрэгжүүлэх арга хэмжээ,
• ариун цэврийн арга хэмжээ,
• оройн цай,
• хүүхдийн сонголтоор тоглоом / хөдөлгөөнт тоглоом, дүрт толоом, сургах тоглоом, хөгжимт тоглоом г. м./тоглох
• хүүхдийн бие даасан үйл ажиллагаа багтана.

Хөгжүүлэх үйл ажиллагааг интегралчлан төлөвлөх /ямар үйл ажиллагаа ба хичээл явуулах нь тэр өдрийн хуваарь төлөвлөгөө зорилгоос хамаарна/ аргаас .

Бүлгээрээ буюу багаараа явуулах үйл ажиллагаа.

Үдээс өмнөх үйл ажиллагаа.

• Хамтарсан тоглоомын үйл ажиллагаа /сургах, оюуныг хөгжүүлэх/
• Уран зохиол уншиж өгөх, ярилцах, цээжлүүлэх
• Хөдөлмөр хийх.
• Хөгжүүлэх хичээл /хичээлийн сэдэв зорилго бичигдэнэ/
• Тоглоомын /хөдөлгөөн хөгжүүлэх тоглоом сонгох/ үйл ажиллагаа зэргийг төлөвлөнө.

Үдээс хойших үйл ажиллагаа.

• Бүтээлч тоглоомуудаас: Сэдэвт тоглоом, театрчилсан тоглоом, өрж байгуулах тоглоом, ирээдүйг зөгнөсөн тоглоом, туршилт хийх тоглоом аль нэгийг сонгоно.
• Хөдөлгөөнт тоглоомууд
• Сургах тоглоомууд
• Оюуныг хөгжүүлэх тоглоомууд
• Уран зохиол уншиж өгөх, ярьж цээжлүүлэх
• Видио үзүүлэх / үүнийг аль болох маш бага үзүүлэх/
• Тэмцээн уралдаантай тоглоомууд
• Хөгжөөнт үйл ажиллагаа
• Бүтээлч үйл ажиллагаа
• Хөдөлмөр хийх
• Хамтарсан танин мэдэх судалгааны үйл ажиллагаанаас төлөвлөнө.

Ганцаарчилсан үйл ажиллагаа.

• Өмнө үзсэн зүйлийг давтан бататгах
• Ганцаарчилсан ярилцлага
• Сургах тоглоом
• Асуудал дэвшүүлэн шийдэх үйл явц.

Бие дааж үйл ажиллагаа явуулах нөхцөлд хөгжүүлэх орчинг хүүхдэд бүрдүүлж бий болгох.

Үдээс өмнө:

• Тухайн өдөр ямар зорилго тавьсныг харгалзан хөгжүүлэх төвүүдийг тохижуулж хүүхэд бие дааж ажиллана.
• Бүлэг тус бүрийн хөгжүүлэх төвүүдийг баяжуулна.

Өдөр:

• Номын булан, байгаль ажиглах ба хөдөлмөр хийх,, бүтээл хийх, бүтээлч тоглоом зэрэг хөгжүүлэх төв уруу хүүхдийн анхаарлыг хандуулж бие дааж үйл ажиллагаа явуулах сэдэл өгч хүүхдийг идэвхжүүлэх.

Орой:

• Бүтээлч даалгавар өгөх.-

Хүүхдийн цэцэрлэгт тоглоомын үйл ажиллагааг төлөвлөж болохыг үлгэрчлэн харуулахыг оролдов.

Бага дунд бүлгийн сэдэвт тоглоомын хэтийн төлөвлөлт /үлгэр жишээ/

Сарууд	1-р долоо хоног	2-р долоо хоног	3-р долоо хоног	4-р долоо хоног
Сэдэв	“ Айл гэр”	“Эмнэлэг”	“Хүүхдийн цэцэрлэг”	“ Жолооч”
9-р сар	Хүүхэлдэй дээ өдрийн хоол хийх	Хүүхэлдэй минь өвдлөө	Цэцэрлэгт үдийн хоол	Бид жолооч нар
12-р сар	Бүгд халуун усанд орлоо	Эмчийн үзлэгт орлоо	Цэцэрлэгтээ тоглоомоор тоглолоо	Машины зогсоолууд
3-р сар	Их цэвэрлэгээ ба угаалга	Малыг эмчилж байна	Яслийн хүүхдүүд	Хүүхэлдэйнүүдээ машинаар зугаалах
6-р сар	Ээж гэртээ байхгүй	Эмнэлэг дотор	Цэцэрлэгийн баяр	Машины засварын газар
Сэдэв	“Их барилга”	“Дэлгүүр”	“Амьтад”	“Хүүхэлдэйнүүд”
10-р сар	Байшин барьж байна	Хүнсний дэлгүүр	Бид муурын зулзага ба нохойн гөлөгнүүд	Хүүхэлдэйнүүд айлчлав
1-р сар	Машины гарааш барьж байна.	Ногоо жимсний дэлгүүр	Бид хурга, ишиг,тугал	Бид бага хүүхдүүдийг асарч байна
4-р сар	Бид гүүр далан барьж байна.	“Талхны дэлгүүр” “Сүү цагаан идээний дэлгүүр”	Бид үнэгний гавар,бөжингүүд	Хүүхэлдэйн төрсөн өдөр
7-р сар	Бид зам барьж байна.	“Тоглоом ба номын дэлгүүр”	Бид бамбарууш	Хүүхэлдэйнүүд шинэ байранд орлоо
Сэдэв	“Унаа хөсөг”	“Үсчин”	Аялал”	“Театр”
11-р сар	Янз бүрийн автобус	Хүүхэлдэйн үсийг самная	Айлд зочлохоор явж байна	Үлгэрийн театрт
2-р сар	Троллейбус	Амьтдаа самная	Театрт очихоор явж байна	Амьтдын театр
5-р сар	Галт тэрэг	Баярт явахаар бэлтгэж байна	Голоор зугаалж аялах	Хүүхэлдэйн театр
8-р сар	Онгоцнууд	Хүүхдийн үсчин	Ойд зугаалж аялах	Ээж нарт зориулсан жүжиг

Энэ төлөвлөгөөнд 6,7,8-р сар оруулсан нь зарим цэцэрлэгүүд зуны улиралд ажилладаг тул зориуд оруулсан болохыг мэдэгдье. Дээрх төлөвлөгөөг та бүгд өөрийн сэдвүүдийг оруулж ийм хэтийн төлөвлөгөөтэй байх нь та бүгдийн ажлыг хөнгөвчлөх боломжтой.

Ахлах бүлэгт сэдэвт-дүрд тоглоомыг бүтэн жилийн төлөвлөгөө. Жишээ нь үлгэрчилсэн байдлаар гаргав. Үүнд:

Сар	Долоо хоногийн сэдэв	Сэдэвт- дүрт тоглоомууд.
1-р сар	Хүний сэтгэл хөдлөл.	“ Театр”, “Дизайны төв”, “Зурагтын төв”, “Гоо сайхны төв”, “Баяр тэмдэглэх”, “Жүжигчид”.
	Би – хүн. Хүний биеийн бүтэц. Халамж тавих. Амин дэм үүд. Спорт. Амралт. Чийрэгжүүлэх.	“Айл гэр”, “ Олимпиад”, “Эмнэлэг”, Хотын гудамж”, “Аймаг буюу сумын төв”, “Цэргийн сургууль”, “Өрхийн эмнэлэг”, “Аймаг ба сумын эмнэлэг”, “Төв эмнэлэг”, “Эмийн сан”, “ Гоо сайхны газар”, “Кино зураг авалт”, “Уралдаан тэмцээн”, “Хэвлэлийн газар”, “ Театр”, “Түргэн тусламжийн төв”, “ Ойд аялах”.
	Монгол ардын урлал. Ардын тоглоом. Өөрсдөө хийсэн тоглоом наадгай.	“ Айл гэр”, “ Тоглоомын дэлгүүр”, “Хүүхдийн хувцасны дэлгүүр”, “Дурсгалын дэлгүүр”, “ Ардын урлалын үзэсгэлэн”, “Тоглоомын үзэсгэлэн”, “Тоглоомын баяр”, “Зураасан зургийн үзэсгэлэн”,“Фото зургийн үзэсгэлэн”, “Тоглоомын үйлдвэр”.
2-р сар	Миний ураг. Гэр бүлийн уламжлал. Миний гэр бүл.	“Гэр бүл”, “ Гэр бүлийн уламжлал”, “Гэр бүл шинэ жилийг тэмдэглэдэг”, “Гэр бүл цагаан сараар”, “ Гэр бүлийн хобби”, “Гэр бүлээрээ хөдөө эмээ өвөө дээр очдог”, Гэр бүл баяр ёслолыг тэмдэглэдэг”, “Үлгэрээр аялсан нь”.
	Миний эх орон -Монгол. Цаг агаарын байдал. Ургамал амьтад.	“Улаанбаатар хотоор аялсан”, “Миний төрсөн нутаг”, “Зурагтын төв”, “ Монгол нутгаар аялсан”,”Монгол орны экологи ”, “Манай нутгийн ургамал ба амьтад”, ”Хувцас оёх ба засварын газар”, “Цирк”, “Их дэлгүүр”, “Цэцгийн дэлгүүр”, “Амьтны дэлгүүр”, “Амьтны үзэсгэлэн”, “Палеонтологийн үзэсгэлэн”, “ Нисэх онгоцны талбай ба буудал”, “Тээврийн товчоо”, “Зураачдын үзэсгэлэн”.
	Эр хүчтэй манай баатрууд. Цэргийн анги. Эх орноо хамгаалагчдын өдөр.	“Цэргийн үзэсгэлэн”, “ Цэргийн баяр”, “ Олимпиад” “Эх орноороо аялсан”, “Монгол нутгаар аялсан”, “Цэргийн ансамбль”, “ Театр”, “ Уралдаан тэмцээн”, “ “Үлгэрээр аялсан”, “ Халх голын дурсгалт хөшөөнүүд”, “Халх голоор аялсан нь”, “ Сансрын нисэгчдийн өдөр”.
	Цагаан сар. Наадам.	“ Үлгэрээр аялсан”, “Дүрслэх урлалын үзэсгэлэн”, “ Монгол дээлийн өдөр”, “ Цагаан сар”,”Монгол ардын шагайн тоглоом”, “Монгол ардын эвлүүлэх тоглоом”, “Монгол ардын наадам” , “ Морь уралдах”.

Бага бүлгийн сэдэвт-дүрт тоглоомын хоёрдугаар сарын хэтийн төлөвлөгөө /үлгэрчилсэн/.

Тоглоомын нэр	Мэдээлэл цуглуулах	Дүрүүдийн харилцаа	Сургалтын орчин
Эмнэлэг	Эмнэлгийн тасалгаанд экскурс хийх. Эмч,сувилагчийн ажлыг ажиглах. Эмч ба сувилагчийн мэргэжлийн тухай ярилцах. “Мэргэжил”, “Эмч”, “Сувилагчийг харуулсан зургуудыг үзэх. “Би ээжтэйгээ эмчид очсон тухай” хүүхэдтэй ярилцах. К.Чуковскийн “ Аюу доктор” уншиж өгөх. “юу доктор” хүүхэлдэйн жүжиг үзэх. “Хэн олон үйлдэл нэрлэх вэ?”, “ Ажил хийхэд хэнд юу хэрэгтэй вэ?” сургах тоглоом. Эмнэлгийн хэрэгслээс чагнуур, халууны шил, шприц, амин дэм зэрэгтэй танилцана. “Тарианы өрөө гэж юу вэ ?” ярилцлага.	Өвчтөн-эмч: өвчтөн -сувилагч, эмч – эмч, өвчтөн – өвчтөн, эмч – сувилагч, өвчтөн - сувилагч зэрэг хоорондоо харилцана.	Эмнэлгийн тоглоомон хэрэгсэл / чагнуур, халууны шил, нэг удаагийн тариур зүүгүй/, амин дэм, шар цаасаар хийсэн горчичник, бинт, хавтгай хөвөн, савханд ороосон хөвөн г.м./ эмчийн халаад, сувилагчийн халаад, нэг удаагийн халаад, улаан чагттай цагаан малгай, эмийн жор бичих цаас,м эмчийн сумк г.м. бэлтгэсэн байна.
Үсчин	“Үсчин” үйл ажиллагааг харуулсан видио үзэх. Үсчин мэргэжил, ба хөдөлмөрийн тухай ярина. Усчинд хэргэлдэг хэрэгсэл: хайч, фен хатаагч, үс будах бакс жижиг төмпөн, хавчаар, бигуди, хальсан малгай г.м. Эрэгтэй, эмэгтэй ба хүүхдийн үсний засалтыг харуулсан ном сэтгүүл, “Би яаж ээжтэй хамт үсчинд очсон тухай”, “Үсчин яагаад хэрэгтэй вэ” тухай ярилцах. К.И. Чуковскийн “Зад угаагч” зохиолыг уншиж өгөх. Энэ сэдэвтэй холбоотой оньсого таалцах.” Сайн ба муу”, “ Эдгээр хэрэгсэл юунд хэрэгтэй вэ ? ”, “Хэн олон үйлдэл нэрлэх вэ?”, “Энэ хэрэгсэл ямар ажилд хэрэгтэй вэ? “ сургах тоглоом.	Ээж – хүүхэд: ээж – үсчин, үсчин – хүүхэд, үсчин – кассын хүн, ээж – кассын хүн, үсчин- цэвэрлэгч, үсчин – үсчин хоорондоо харьцана.	Толь, тавиуртай жижиг шүүгээ, янз бүрийн сам , / модон, чулуун, хуванцар,бариултай, дугуй г.м./,үнэртний, шампуний тод өнгийн савнууд, хайч /хуванцар/, сэнс тоглоомон буюу ажилгүй болсон хуучин сэнс, үсний будаг хийх сав, багс, хормогч хүний хүзүүгээр ороодог ба үсчины алчуур, хавчаарууд, резин, бантик, үс засалтыг харуулсан сэтгүүл зэрэг байна.

Тоглоомын үйл ажиллагааг төлөвлөх зөвлөмж.

Хэтийн төлөвлөгөө	Өдөр тутмын төлөвлөгөө
1. Бие даасан тоглоомууд.
1. Туршилт хийх тоглоомууд / 2 – 3 /	Өдөр бүр орой 1 тоглоом тоглоно.
2. Сэдэвт – дүрд тоглоомууд	Өдөр бүр орой тоглоно.
3. Тоглоом найруулж тоглох / 1дэхь нь шинээр, 2 дахь нь бататгах тоглоом/.	Өдөр бүр орой тоглоно.
4. Жүжигчилсэн тоглоомууд	Өдөр бүр орой тоглоно.
11. Сургалтын тоглоомууд.
1. Сургах тоглоомууд	Өдөр бүр өглөө ба орой тоглоно.
2. Хөгжүүлэх /логик сэтгэхүй, мэдрэхүйн чадвар / тоглоомууд.	Өдөр бүр өглөө ба орой тоглоно.
3. Үгэн ба дүрст бодлогыг бүтээлчээр бодох тоглоомууд	Өдөр бүр өглөө ба орой тоглоно.
4.Хурууны ба дуут тоглоомууд	Өдөр бүр өглөө ба орой тоглоно.
5. Дүрэмтэй хөдөлгөөнт тоглоомууд	Өдөр бүр өглөө ба орой тоглоно.
Эрүүл амьдрах ухааны чадвар суулгах / өдрийн дэглэм мөрдөх/, аюул ослоос урьдчилан сэргийлэх, замын хөдөлгөөнтэй холбоотой тоглоомууд / 1-2 тоглоом/	Өдөр бүр өглөө ба орой тоглоно.
111. Үндэсний тоглоомууд
1. Сургах тоглоомууд	Дунд, ахлах, бэлтгэл бүлэгт тоглоно.
2. Дүрэмтэй хөдөлгөөнт тоглоомууд	Дунд ,ахлах ,бэлтгэл бүлэгт тоглоно.
3.Хөлөгт тоглоомууд	Ахлах бэлтгэл бүлэгт

Хүүхдийн хөдөлгөөнийг хөгжүүлэх үйл ажиллагааг хэрхэн төлөвлөх аргачлалаас.

Долоон хоногийн өглөөний гимнастикийг төлөвлөх./үлгэр жишээ/

Долоон хоногийн гариг	Хэлбэрүүд	Хэн явуулах вэ
Даваа гариг	Уламжлалт гимнастик	Биеийн тамирын багш, хүмүүжүүлэгч хүүхдийн хамт
Мягмар гариг	Хөгжмийн аянд хэмлэлтэй дасгал	Дуу хөгжмийн багш, хүмүүжүүлэгч хүүхдийн хамт
Лхагва гариг	Саадтай дасгалууд	Биеийн тамирын багш, хүмүүжүүлэгч
Пүрэв гариг	Дүрстэй дасгалууд	Дуу хөгжмийн багш, хүмүүжүүлэгч хүүхдийн хамт
Баасан гариг	Хөдөлгөөнт тоглоом, тоглоомтой дасгал	Хүмүүжүүлэгч хүүхдийн хамт

Уламжлалт өглөөний гимнастик явуулах хугацаа ба агуулга.

Бүлэг	Хугацаа	Агуулга	Давтах тоо
Дунд бүлэг	4 – 6 мин.	Ерөнхий бие хөгжүүлэх 4-6 дасгал орно.	4-6 удаа давтана
Ахлах бүлэг	6 – 8 мин.	Ерөнхий бие хөгжүүлэх 6 -8 дасгал орно.	6 – 8 удаа давтана.
Бэлтгэл бүлэг	8 – 10 мин.	Ерөнхий бие хөгжүүлэх 8 – 10 дасгал орно.	8 -10 удаа давтана.

Хөгжимтэй өглөөний гимнастик явуулах.

Бүлэг	Хугацаа	Агуулга	Давтах тоо
Дунд бүлэг	6 - 8 мин.	Алхалт, гүйлт, жагсаал зохион байгуулалт Биеийн чилээ гаргах хэмнэлттэй дасгал Хөгжимтэй хэмнэлттэй дасгалууд. Амьсгалын дасгалууд	1,5 – 2,5 мин. 1 – 2 мин. 2 – 3 мин. 1 мин.
Ахлах бүлэг	8 – 10 мин.	Алхалт, гүйлт, жагсаал зохион байгуулах Биеийн чилээ гаргах хэмнэлттэй дасгал Хөгжимтэй хэмнэлттэй дасгалууд Хөгжимд тоглоомууд Амьсгалын дасгалууд	2 – 3 мин. 1 – 2 мин. 2 – 3 мин. 1,5 – 2 мин. 1 мин.
Бэлтгэл бүлэг	10 – 12 мин	Алхалт, гүйлт, жагсаал зохион байгуулалт Биеийн чилээ гаргах хэмнэлттэй дасгалууд Хөгжимтэй хэмнэлттэй дасгалууд Хөгжимд тоглоомууд Амьсгалын дасгалууд	2 – 3 мин. 2 - 3 мин. 2 – 2 мин. 1,5 – 2 мин 1 мин.

Ашигласан материал:

1. “Современный детский сад” 2015 оны № 1 стр. 22-32
2. “Дошкольная педагока” 2014 №8. стр. 22-23.
3. Н.В. “ Рабочая программа педагога ДОУ” Дошкольная педагогика. 2014 оны № 7 стр.23-24.
4. А.В. Ильиных, Н.К. Новосёлова “Перспективно – тематическое планирование работы с детьми дошкольного возраста...” Дошкольная педагогика .2016 г. № 1 стр. 30-35
5. Л.Ю.Александровна “Планирование воспитательно – образовательного процесса в ДОУ . Документация воспитателя” http 5 // www. Deti – club/ planirovanie 2 vospitatelno 2 obrazovatelnogo 2 .
6. Н.В. Тимофеева, Ю.З.Зотова “Занятия в детском саду” Изд. 2 Волгоград 2008 г.

Төлөвлөгөөг боловсруулсан Боловсрол судлалын магистр, “Зөвлөх багш”, АБТА, хүндэт профессор , ахмад багш Д.Нонна. 2017 01 19.

Боловсрол олгох үйл явцын төлөвлөлт.( 1-р хэсэг )

Сургуулийн өмнөх насны хүүхдэд боловсрол олгох үйл явцын төлөвлөлт.

( 1 -р хэсэг)

“Багшийн хууль: хүүхдээ хайрла, хүүхдээ ойлго, хүүхдийг өөдрөг үзлээр нөхөж бай” Грузиний нэрт эрдэмтэн Ш.А.Амонашвили.

Жил бүр сургуулийн өмнөх байгууллага жилийн ажлыг дүгнэж дараа жилийн зорилгоо дэвшүүлэн ажлын төлөвлөгөөг боловсруулдаг. Өнгөрсөн хичээлийн жилийн ажлыг дүгнэхдээ:

• байгууллагын эрхэм зорилтын биелэлт,
• байгууллага болон хүмүүжүүлэгч багш нарын аттестатчил,
• хүмүүжүүлэгч багшийн календарийн / өдөр тутмын/ төлөвлөгөөний биелэлт,
• хүүхэд дээр хийсэн судалгаа,
• заах аргагчийн хүмүүжүүлэгч багш нарын үйл ажиллагаанд сууж гаргасан дүгнэлт,
• хүүхдийн дунд зохиосон хүмүүжил сургалт ба хөгжүүлэх талаар гарсан үр дүн,
• тухайн цэцэрлэг дээр гарсан туршлага,
• хүмүүжүүлэгч багш болон хүүхэд, эцэг эхийн дунд зохиосон уралдаан тэмцээн, үзэсгэлэн дүгнэсэн байдал,
• хүүхдийг хөгжүүлэх , хүмүүжил сургалтыг чанартай явуулахад цэцэрлэгийн заах аргагчийн ур чадвар хэрхэн нөлөө үзүүлсэн талаар эрхлэгчийн дүгнэлт.

Өнөөдөр бидний өмнө сургуулийн өмнөх насны хүүхдийн авьяас бэлгийг хэрхэн яаж хөгжүүлэхийн тулд сургуулийн өмнөх сурган,сэтгэл судлалыг нарийн судалсан өндөр боловсролтой, олон талын мэдлэгтэй бэлтгэгдсэн эрхлэгч, заах аргач, мэргэжилтэн ба хүмүүжүүлэгч багш бэлтгэх шаардлагатай болж байна.

Сургуулийн өмнөх байгууллага ямар хүмүүжүүлэгч багш заах аргагчийг шаарддаг вэ?

Хүмүүжүүлэгч багш заах аргач нь хүүхдэд хайртай, хувийн олон асуудлыг хүүхдийн цэцэрлэгийн гадна орхидог, зан сайтай, элэгсэг, халамжтай, тэвчээртэй, сониуч, амьдралыг сонирхдог, байнга өөрийг ээ боловсруулж маш их ном уншдаг, өндөр боловсролтой, хүмүүжилтэй ба хүүхдэд сэтгэлээ бүрэн зориулсан ийм л хүмүүжүүлэгч багш заах аргач хэрэгтэй.

Өнөөдөр бага насны хүүхэд эцэг эхтэй хамт байхаас ихэнх цагийг цэцэрлэгийн хүмүүжүүлэгч багштай өдрийг өнгөрөөдөг тул хүүхдийг нийгэмшүүлэх ба сэтгэл зүйн хувьд тайван байлгахад хүмүүжүүлэгчийн үүрэг илүү байдаг. Тийм учраас хүмүүжүүлэгч багш хүүхэдтэй ажиллаж байх хугацаандаа бүтээлч санаачилгатай, шинэ арга барил технологийг ашиглахыг эрмэлзэх, бие дааж боловсролоо дээшлүүлэх, өөрийгөө хөгжүүлэх, хүмүүжүүлэх, өөрийн мэргэжлийн ур чадварыг боловсронгуй болгодог, сонирхол мэдлэгээ нэмэгдүүлдэг хүнийг мэргэжлийн хүмүүжүүлэгч багш ба заах арга зүйч гэнэ.

Хүмүүжүүлэгч багш, заах аргач өнөөгийн бага насны хүүхдийн физиологи ба сэтгэхүйн онцлог ямар болсныг зайлшгүй нарийн судалж хүүхдэд тавих шаардлага ямар болсныг мэдэх хэрэгтэй. Өнөөдөр хүүхдүүд минь чухам ямар нийгэмд, ямар эцэг эхийн дунд ,ямар орчинд амьдарч байгааг мэдэх шаардлагатай. Үүний үр дүнд хүмүүжүүлэгч багш ба заах аргач нар хүүхэд болон эцэг эхэд сэтгэл зүйн орчин бий болгох, орчин үеийн сурган үмүүжүүлэх ухааныг эзэмших, хүүхдийн хүмүүжил ба хөгжлийн асуудлаар эцэг эхтэй уулзаж ярилцах дадлыг эзэмших нь цаашид хүүхэд нэг бүрийн онцлог дээр тулгуурлан орчин үед тавьж байгаа шаардлагын дагуу хүмүүжүүлэх , хөгжүүлэх сургалтыг явуулах болно.

Амжилт анд хүрэхэд хүмүүжүүлэгч багш ба заах арга чийн алтан сургаал чухал.

• Хэрэв таны сэтгэл санаа тайван бус үед Та хүмүүжил сургалтын үйл ажиллагаа битгий явуулж бай.
• Хүүхдэд шаардлага тавихдаа түүний сэтгэл санааг мэдэх, хүүхдэд тайлбарлаж өгөх хэрэгтэй гэдгийг өөрөө ойлгох.
• Хүүхдийн алхам бүрд битгий хяналт тавьж бай, түүнд бие даах чөлөө өгч бай.
• Бэлэн шийдлийг битгий хэлж өгч бай. Олон хувилбарыг хүүхдэд үзүүлэх, зорилгодоо хүрэх зөв ба буруу алхмыг хүүхэдтэйгээ ярилцаж зөвлөлдөж бай.
• Хүүхдийн анхны амжилт анд хүрэх үеийг битгий алдаарай.
• Хэрэв хүүхэд алдаа хийвэл, түүнийг нь зааж ямар шалтгаанаас болсон гэдгийг хэлж өгөөрэй.
• Хувь хүний хувьд биш, хийсэн үйлдлийг нь үнэлж бай. Таны үйл ажиллагаанд хүүхдийн оролцоог дэмжих боломж гарга.
• Хүүхдийг “ сайн”, “муу” гэж ялгаварлаж болохгүй. “Алтан дунд” дүрмийг санаж яваарай.
• Хүмүүжүүлэгч багш, заах аргач нар нэр хүндээ битгий их өндөрт тавиарай.
• Хүмүүжүүлэгч багш, заах аргач нар хүүхэдтэйгээ хамт инээж, хөгжилдөж , тоглож үймэлдэж бай.
• Хүмүүжүүлэгч багш ба заах аргач нар хүүхдэд талархлын үг “баярлаа” , уучлалт гуйх “уучлаарай” , мэндлэх “та сайн байна уу” , үдэж явуулахдаа” баяртай” гэдэг үгнүүдийг өөрсдөө амьдралдаа бүрэн хэрэгжүүлсэн байхаас гадна өдөр бүр хүүхдээр хэлүүлж хэвшил болгох.

Хүүхдээ ялгахгүй хүүхэд нэг бүрийг тэвэрч өөрийн эрч хүчийг өгч өөртөө хүүхдийн эрч хүчийг авч байх.

Цэцэрлэгийн арга зүйч ба хүмүүжүүлэгч багш нар улсаас баталсан хууль, стандарт норматив баримт бичгүүд болон цэцэрлэгийн дотоод дүрэм журмыг баримтлан үйл ажиллагаа явуулна. Үүнд:

• Хүний үндсэн эрх чөлөө ба эрхийг хамгаалах конвенц.
• Хүүхдийн эрхийг хамгаалах конвенц.
• Улсын үндсэн хууль.
• Хөдөлмөрийн хууль дүрэм.
• Боловсролын хууль.
• Хүүхдийн эрхийг хамгаалах хууль.
• Сургуулийн өмнөх насны хүүхдийн хүмүүжил сургалтын хөтөлбөр.
• Сургуулийн өмнөх насны боловсролын стандарт.
• Сургуулийн өмнөх боловсролын байгууллагын дүрэм.
• Хүүхдийн цэцэрлэгийн аюулгүй байдлын дүрэм.
• Халдвар,эрүүл ахуйн шаардлага, сургуулийн өмнөх боловсролын байгууллагын ажлын дэг журам, агуулга.
• Орон нутгийн хууль, дүрэм.
• Дээд байгууллагын тогтоол, тушаал заавар.
• Сургуулийн өмнөх боловсролын байгууллагын өөрийн акт баримт /журам, хамтын гэрээ, дотоод хөдөлмөрийн хуваарь, хөдөлмөрийн гэрээ, албан тушаалын заавар /зэргийг баримтална.

Хөдөлмөрийн дотоод дүрмийн дагуу хөдөлмөрийн хуваарилалтыг цаг тухайд нь хийж цэвэр нямбай хөтлөх, хүмүүжил сургалтын үйл ажиллагааг тодорхой төлөвлөх, өөрийн төлөвлөгөөний дагуу байгууллагын дүрэм дэглэмийг баримтлан ажиллах, хүүхэд дээр ажиглалтын дэвтэр хөтлөх, баримт бичгийг дүрмийн дагуу хөтлөх, хүүхдийг хувь хүний хувьд хүндлэх, талархлын болон урмын үг хэлж хэвших, түүний сонирхол онцлогийг судлан мэдэх, хувь хүн болж хөгж хэд нь туслах.

Дээд байгууллагаас өгсөн чиглэлийн дагуу сургуулийн өмнөх байгууллагад мөрдөх гол баримт бичиг нь:

• Хүмүүжүүлэгч багшид:

- Хүүхэдтэй ажиллах өдрийн буюу долоо хоногийн хүмүүжил олгох, хөгжүүлэх сургалтын / багшийн хүсэлтээр/ төлөвлөгөө байна.

- Хүмүүжил сургалтын хөтөлбөр / программ, стандарт, цөм хөтөлбөр г.м./

-Хүүхэд эцэг эхийн тодорхой бүртгэл байна.

- Өдөр бүр хүүхдийн ирцийн хүснэгт бүртгэл байна.

• Цэцэрлэгийн заах арга зүйчид заавал байх зүйл:

- Улсын хэмжээнд мөрдөж байгаа “ Сургуулийн өмнөх насны хүүхдийн хүмүүжил сургалтын хөтөлбөр” /программ, стандарт, цөм хөтөлбөр г.м./ байна.

- Хүмүүжүүлэгч багш нартай, хүүхэдтэй ажиллах аргачлал, үйл ажиллагаа хүмүүжил сургалтын аргазүйн зөвлөгөөг хэдийд ямар сэдвээр , сургалт явуулах төлөвлөгөө, сар буюу долоо хоногийн /өөрийн сонголтоор/ тодорхой төлөвлөгөөтэй байна.

- Хүмүүжүүлэгч багшийн зохиож байгаа хүмүүжил сургалтын үйл ажиллагаанд сууж зөвлөгөө өгдөг тэмдэглэлтэй байна.

- Тэргүүн туршлагыг илрүүлэн шинжилж судалсан, боловсруулсан ,нэвтрүүлсэн үр дүнг гаргасан тайлантай байна..

- Хүмүүжүүлэгч багш нарын үйл ажиллагааны ямар сэдвээр мэргэжил дээшлүүлэх, тэр сэдэвтэй холбоотой заах арга зүйн ном гарын авлагатай номын сан байна.

- Цэцэрлэгийн заах аргач бол хамгийн хариуцлагатай хүн байна. Заах аргач нь дээд боловсролтой. Заах аргач нь зөвхөн сурган хүмүүжүүлэх үйл явцыг хариуцна. Заах аргач сургуулийн өмнөх сурган хүмүүжүүлэх ухаан, сэтгэл судлал, хүүхдийг хөгжүүлэх арга зүйн талаар бүрэн мэргэшсэн хүн байна. Цэцэрлэгийн хүүхдийн дунд явуулж буй сурган хүмүүжүүлэх, хөгжүүлэх үйл ажиллагааны амжилт зөвхөн заах аргагчтай холбоотой.

- Өнөөдөр заах аргач ийн үндсэн ажил нь хүмүүжүүлэгч багш нартай ажиллах үндсэн ажил байна. Заах аргач хүн өөрөө хүүхэдтэй ажиллаж чаддаг ба хүмүүжүүлэгч багш ялангуяа шинээр ирсэн хүмүүсийг хүүхэдтэй яаж ажиллахыг зааж сургах үүрэгтэй. Заах аргач хүн хүнтэй ажиллаж сурсан байх ёстой. Хүмүүжүүлэгч багш нартай ажиллахад нэлээд бэрхшээл тохиолдоно. Тэд өөрийн гэсэн арга барилтай, өөрөөс чинь илүү мэдлэгтэй ч байж болно. Тийм учраас тэдэнтэй ажиллах түлхүүрийг олох болно. Заах аргагчийн үйл ажиллагааны үндсэн үзүүлэлт бол хүнтэй ажиллах чадвар юм. Тийм учраас заах аргач хүн хамт олныг бүрдүүлж багаар ажиллах юм бол тавьсан зорилго чинь биелэгдэнэ. Орчин үеийн заах аргач хүн бол судалгаа хийж дүгнэлт гаргадаг, шинэчилсэн дэг журамд ажиллаж чаддаг, цэцэрлэгт шинэ зүйлийг нэвтрүүлэх ажил зохион байгуулах чадвартай, хүүхдийн хүмүүжлийн талаар шинэ технологийг эзэмшсэн, хүнтэй харилцан ярилцах, хүмүүсийн үг яриаг сонсох чадвартай хүн байна.

Хүмүүжүүлэгч багш, заах арга зүйч нар өөрийн ажлын төлөвлөгөөг чөлөөтэй хийнэ. Хүмүүжүүлэгч багш хөтлөх баримт бичгийн дотроос хүмүүжил сургалтын үйл ажиллагааны төлөвлөгөө, хүүхдийн ирцийн бүртгэлийг хатуу баримтлан мөрдөнө.

Сургуулийн өмнөх байгууллагын хүмүүжүүлэгч багш нь баримт бичгийг эмх цэгцтэй байлгах нь баримт бичгийг хурдан олох, шинэ хичээлийн жилд бэлтгэх, цэцэрлэг багш нарын аттестатчиллын үед дөхөм байна.

Заах аргач баримт бичгийг дараах байдлаар хавтаслах нь зөв болов уу. Үүнд:

• Мэдээлэл- норматив-стандарт.
• Төлөвлөлт ба анализ дүгнэлтүүд.
• Хүмүүжил сургалтын ажлын зохион байгуулалтын холбоотой баримт бичгүүд.

Хүмүүжил сургалтын ажлыг явуулахад хүмүүжүүлэгч багш нарт байх баримт бичгүүд:

1. Хүмүүжүүлэгч багшийн мэдээлэл-норматив-стандартын баримт бичиг
2. Бүлгийн хүмүүжүүлэгч багшийн албан тушаалын хуваарь
3. Байгууллагын хүүхдийн эрүүл мэнд ба амь насыг хамгаалах зөвлөмж
4. Цэцэрлэгийн хүүхдийн бүлэг тус бүрийн тоглоом амралтын талбай, ургамал болон ногооны талбай дахь хүүхдийг аюул ослоос урьдчилан сэргийлэх зөвлөмж
5. Бүлгийн хүүхдийн дэлгэрэнгүй бүртгэл /төрсөн он сар өдөр, цэцэрлэгт хэдийд орсон он сар өдөр бичсэн /байна.
6. Бүлгийн өдрийн дэглэм /хүйтэн дулааны улирал, амралтын өдөр, хүүхэд бүлэгт дасах өдөр бичигдсэн байна/
7. Хүмүүжил сургалтын үйл ажиллагааны хуваарь / үндсэн ба нэмэгдэл хичээл, хүмүүжлийн ажил, дугуйлан г.м./
8. Шинээр орж байгаа хүүхэд бүлэгтээ цэцэрлэгт дасгах хуудас хөтөлнө.
9. Хүүхэд, эцэг эхийн дэлгэрэнгүй бүртгэл

Хүмүүжил сургалтын үйл явцад зориулан хүмүүжүүлэгч багшид байх заах арга зүйн зөвлөмжүүдээс:

1. Тухайн цэцэрлэгийн жилийн ажлын зорилго ба үндсэн чиглэл.
2. Хүмүүжүүлэгч багш нарын хэрэглэх хөтөлбөр ба хүмүүжил сургалтын заах арга зүй ба технологийн жагсаалт /заах заргачтай хамтран боловсруулсан/
3. Заах аргагчийн боловсруулсан үлгэр жишээ төлөвлөгөөнүүд ба үлгэр жишээ өдрийн үйл ажиллагааны төлөвлөгөө ба бусад гарын авлага.
4. Хөтөлбөрийн дагуу хэтийн төлөвлөгөөнүүд /жилийн сарын/
5. Хөтөлбөрийн үндсэн хэсгийн дагуу хянах материал
6. Орон нутагт болох багш нарын сургалтын хуваарь / курс, семинар, заах аргын нэгдлийн ажил г.м./
7. Заах арга зүйн ном гарын авлагууд.

Төлөвлөлтийн үед хийдэг гол алдаанууд:

• Хүмүүжүүлэгч багш нар төлөвлөлтийн талаар маш их сонирхдог. Хүмүүжил сургалтын төлөвлөгөө хийхэд хүмүүжүүлэгч багшид нэлээд хүнд асуудал тулгардаг. Төлөвлөгөө хийхэд хүүхдийн хөгжлийн онцлог, цэцэрлэгийн хүмүүжил сургалтын хөтөлбөрийн агуулгыг /манайд агуулга бараг жил бүр өөрчилдөг учраас/ боловсруулхад оршин сууж байгаа орчноо сайн мэдэх, хүүхэд хүмүүжүүлэх арга, харилцааны арга зүй, заах арга барил, үйл ажиллагаа явуулах шинэ технологийг хүмүүжүүлэгч багшаас шаардана.
• Хүмүүжил сургалтын үйл явцыг цэцэрлэгт үр дүнтэй явуулахад төлөвлөлтийг тодорхой чанартай хийснээс шалтгаална.
• Олон янзын төлөвлөлтийг шинжилж үзээд, өнөөдөр хүүхдийн цэцэрлэгт хүмүүжил сургалтын ямар төлөвлөгөө хэрэгтэйг авч үзэх шаардлагатай .
• Төлөвлөгөө нь ирээдүйг судалж түүний үйл ажиллагаа төсөл төлөвлөгөө гаргахад үйл ажиллагааны үндсэн зорилго, түүнийг хэрэгжүүлэх дүрэм, заавар, дэс дараалал, гарах үр дүнг төсөөлөхөд төлөвлөгөө чухал.

Хүүхдийн хүмүүжил сургалт, үйл ажиллагааны агуулгын үндэс нь төлөвлөлт юм.

1. Төлөвлөгөө нь хүмүүжүүлэгч багшийн хөдөлмөрийг тодорхой зорилготой, зохион байгуулалттай болгоно, зүгээр урсгалаар үйл ажиллагааг явуулахаас урьдчилан сэргийлэн, хүүхдийг хөгжүүлэх үйл ажиллагаанаас холдуулж жижиг сажиг хэрэгцээгүй үр дүнгүй цаг өнгөрөөхөөс хамгаална.
2. Төлөвлөгөө гэдэг бол зорилготой ажиллахад хэрэгтэй зүйл. Үүнд:

• Бүтэн жилийн хөтөлбөрийг дэс дараатай хэрэгжүүлэх.
• Тухайн материалыг цаг хугацаанд нь бататгах.
• Ачааллыг буулгах.
• Ярахаас хамгаална.

• Заах арга барилаа урьдчилан сонгон боловсруулна.
• Хүмүүжил сургалтын зорилгыг тодорхой болгоно.
• Төлөвлөгөөний дагуу хүмүүжүүлэгч багш өнөөдөр юу хийх вэ, ямар үзүүлэн хэрэгсэл хэрэгтэйг мэдэх болно.

Ажлаа зөв төлөвлөн гэдэг бол ажлыг тодорхой болгох,бэрхшээлийг урьдчилан мэдэх, цаг хэмнэх, хариуцлагаа дээшлүүлэх, ажлыг хөнгөвчлөн . Төлөвлөгөөг чанартай хийхэд хүмүүжүүлэгч багш хөдөлбөрөө сайн мэдэх, өөрийн бүлгийн хүүхэд болгоныг танин мэдэх хамгийн чухал, хүүхэд нэг бүрийн хөгжлийн онцлогийг сайн ажиглаж мэдэх болно.

Төлөвлөгөө хийхэд заах арга барил, сургалтын материал, гарын авлага заах аргын номоо ашиглана.

Өдөр тутмын /календарийн/ үйл ажиллагааны төлөвлөгөөг жилийн ажлын төлөвлөгөө, хэтийн төлөвлөгөө ба хүүхэд дээр хийсэн судалгаа ажиглалт, үр дүн, эцэг эхийн санал хүсэлтийг үндэслэн суурь болгоно.

Төлөвлөгөөг хүмүүжүүлэгч багш өөрөө боловсруулж хийх ёстой. Түүнээс бэлэн хүний хийсэн зүйлийг буулган авах биш, өөрийн ажиглалт, эзэмшсэн мэдсэн онол дээр, хүүхэд нэг бүрийн онцлог дээр түшиглэн ажлаа төлөвлөнө.

Ямар ч төлөвлөгөөний үндэс нь дараах зарчмыг баримтална. Үүнд:

• Сурган хүмүүжүүлэх нөхцөл, бүлгийн хүүхдийн нас зүйн онцлог, хүүхдийн хөгжлийн төвшинг харгалзана.
• Хүмүүжил ба хөгжүүлэх сургалтын үйл явцыг харилцан холбоотой байна.
• Хүмүүжлийн ажил нь тогтмол, дэс дараатай, хугацаатай байна.

Хүүхдийн цэцэрлэгийн ажилтай танилцах явцад хүмүүжүүлэгч багшийн календарийн төлөвлөгөөнд дараах алдаа гаргадаг. Үүнд:

• Хүмүүжүүлэгч багшийн гол баримт болох төлөвлөгөө байхгүй .
• Төлөвлөгөө нь ачаалал ихтэй.
• Хугацаа байхгүй.
• Хичээлийн хуваарьтай боловч багш хүүхэдтэй хамтран ажиллах, хүүхэд бие дааж хийх зүйл байхгүй.
• Олон үйл ажиллагаа нь хоорондоо уялдаа холбоогүй /тоглоом-хөдөлмөр-сургалт г.м./,
• Хөтөлбөрийн дагуу орох ёстой зүйлийг оруулаагүй байх / жишээ нь уран зохиолтой танилцуулах, зугаалга, хөдөлмөрийн үйл ажиллагаа, хөдөлгөөнт тоглоом г.м. /,
• Өдөр тутмын төлөвлөгөө нь хэтийн төлөвлөгөө мэт төлөвлөсөн байх,
• Өдрийн дэглэмийг хэн хэн гүйцэтгэхийг бичээгүй байх,
• Ашигласан гарын авлага ном хэвлэлийн жагсаалт байхгүй
• Хүүхэдтэйгээ ганцаарчлан ажиллах зүйл ороогүй байх зэрэг алдаа байдаг.

Өдөр тутмын үйл ажиллагааны төлөвлөгөөг боловсруулах технологи .

Өдрийн дэглэмийн дагуу эхлэх: өглөө, өдөр, орой зэргийг нэг өдрийн , нэг буюу хоёр долоо хоногоор төлөвлөх / хүмүүжүүлэгч багшийн санаачлалаар/.

• Төлөвлөгөө нь цэвэр,нямбай хийх шаардлагатай, энэ бол тухайн цэцэрлэгийн гол баримт.
• Хүүхдийн бие бялдар, сэтгэхүй, сэтгэл хөдлөлийн ачааллын харьцааг зөв тогтоох.
• Гарын авлага заах аргачлал тодорхой хэн гэдэг хүний ном гарын авлага ашигласан тухай байх.
• Бүх төрлийн үйл ажиллагааг тусгасан байх.
• Хөгжүүлэх тоглоом, зугаалга ба хүүхдийг чийрэгжүүлэх үйл ажиллагаа, хөдөлгөөнт тоглоом, харилцан яриа, хамт олны хийсэн судалгаа эрэл хайгуул, үзүүлэн таниулах ба ярианы арга барил зэргийг харгалзсан байх.

Хүүхэдтэй ажиллах хүмүүжил сургалтын төлөвлөлтийн зарчмууд :

• Хүүхдийн дунд зохиож байгаа хүмүүжил сургалтын ачаалал тохирсон байна. Хэт их мэдээллээр цэнэглэх хэрэггүй. Хөтөлбөрөө / стандарт,цөм хөтөлбөр гм./ баримтална.
• Өдрийн дэглэмийн онцлогийг харах, эрүүл ахуйн шаардлагын дагуу дэс дараатай, тодорхой хугацааг баримтлан төлөвлөнө.
• Орон нутгийн онцлогийг харгалзана /цаг уур, байгалийн нөхцөл байдал/.
• Улирал ба цаг агаарын байдлыг харгалзана.
• Төлөвлөгөөнд зохион байгуулалттай үйл ажиллагаа ба хүүхдийн бие дааж хийх үйл ажиллагааг харгалзана.
• Хүүхдийн чөлөөт бие даах үйл ажиллагаа өдөрт 40% эзлэх, өдөрт цаг агаарын байдлыг харгалзан хүүхэд 3-4 цаг гадаа агаарт байх, чөлөөт тоглоом онд цаг гаргана.
• Долоо хоногт хүүхдийн үйл ажиллагаанд ямар өөрчлөлт гарч байгааг тэмдэглэнэ.
• Хүүхдийн хөгжилд ямар өөрчлөлт гарч байгааг судалж тэмдэглэнэ /судалгаа хөтөлсөн байх/. Хүүхэд нэг бүртэй ажиллах ба түүний үр дүнг бичнэ. Манай одоогийн нөхцөлд стандартаас илүү олон хүүхдийг хамрахад хүнд учраас өдөр бүр 4-5 хүүхэд дээр судалж ажиллана.
• Хүмүүжүүлэх, хөгжүүлэх, сургах үйл явцыг хооронд нь холбоотой явуулахаар төлөвлөнө. Хүмүүжлийн дадал олгохыг нэг дүгээрт тавих хэрэгтэй. Хүмүүжлийн дадал хэвшлийг 5 наснаас өмнө олговол тэр нь хэвшил болно гэж оросын сурган хүмүүжүүлэгч Макаренко болон олон орны эрдэмтэд зөвлөж байсныг санана.
• Хүмүүжлийн үйл ажиллагааг дэс дараатай олон удаагийн давталттай тогтмол явуулана.
• Хүүхдийн сэтгэл хөдлөлийг хөгжүүлэх үйл ажиллагааг долоо хоногоор төлөвлөнө.
• Төлөвлөгөөг хийхдээ бусад багш, хүмүүсийг оролцуулсан байдлаар хийнэ /өөр бүлгийн багш, дуу хөгжмийн, биеийн тамирын багш, эмч, эрхлэгч, арга зүйч, эцэг эх г.м./.

Мэргэжлийн, ахмад багш нараас зөвлөгөөн авч байна.

• Хүүхдийн бие дааж хийх үйл ажиллагааг оруулсан байна.
• Төлөвлөгөөг цэцэрлэгийн жилийн ажлын төлөвлөгөөг харгалзана.
• Эцэг эхийн дунд зохиох ажлыг төлөвлөгөөнд тусгана.

Эцэг эхтэй ажиллах төлөвлөгөө.

Эцэг эхтэй ажиллах ажлын агуулгыг долоо хоног буюу сараар төлөвлөнө. Хэдийд ямар хугацаатай, ямар ажлыг бүлгийн эцэг эхэд, нийт цэцэрлэгийн хэмжээнд ямар арга хэмжээ явуулахыг төлөвлөнө.

Төлөвлөгөөнд зөвхөн цэцэрлэгийн эрхлэгч, арга зүйч, багшаас гадна мэргэжлийн хүмүүсийг урих талаар төлөвлөсөн байна. Эцэг эхийн дунд зохиох ажлыг олон хэлбэрээр явуулж болно. Үүнд:

• Эцэг эхийн хурал
• Консультац зөвлөгөө өгөх /ганцаарчилсан ба бүлгээр/
• Семинар дадлагын ажил
• Сэдэвт үзэсгэлэн гаргах
• Эцэг эхтэй үе үе ярилцлага зохиох
• Эцэг эхийн сонирхлын дагуу бүлэг зохион байгуулах
• Хамтарсан баяр зохион байгуулах
• Хөгжөөнт арга хэмжээ ба сонирхолтой цаг өнгөрөөх
• Анкетаар судалгаа явуулах
• Эцэг эхийн цуглаан хийж сонирхолтой цаг өнгөрөөх
• Экскурс зохиох
• Аялал зохиох
• Цэцэрлэгийн бүлгүүд нийгмийн тустай үйл ажиллагаа зохиох

Эцэг эхийн ажлын төлөвлөгөөг цэцэрлэгийн жилийн ажлын төлөвлөгөөний зорилттой уялдуулах.

Хүүхдийн цэцэрлэгийн хүмүүжил сургалтын үйл ажиллагааг явуулахад анхаарах асуудлууд. /үлгэрчилсэн байдлаар гаргав/

Долоо хоногийн хүмүүжил сургалтын үйл ажиллагааны хуваарийг эрүүл ахуйн дүрэм заавар, сургуулийн өмнөх насны онцлог, бага насны хүүхэд мэдлэг чадварыг хүлээж авах чадварыг харгалзан хүмүүжил сургалтын хөтөлбөрийг сургуулийн өмнөх насны хүүхдийн сурган хүмүүжүүлэх ухаан, сэтгэл судлалын онолын шаардлагыг баримтлан гаргана. Үүнд:

• Яслийн / 1-2 нас/ бүлэгт долоо хоногт 6 хичээл буюу үйл ажиллагаа, илүү оруулахгүй, хичээл буюу үйл ажиллагааны хугацаа 8 – 10 минут, нэг хичээл буюу үйл ажиллагааг өглөө, 2 дахь хичээл буюу үйл ажиллагааг үдээс хойш, 5- 8 хүүхэдтэй хичээллэнэ.
• Цэцэрлэгийн бага / 2-3 нас/ бүлэгт долоо хоногт 8 хичээл буюу үйл ажиллагаа.
• Дунд /3-4 нас/ бүлэгт долоо хоногт 11 хичээл буюу үйл ажиллагаа.
• Ахлах / 4-5 нас/бүлэгт долоо хоногт 13 хичээл буюу үйл ажиллагаа.
• Сургуульд бэлтгэх / 5-6 нас /бүлэгт долоо хоногт 15 хичээл буюу үйл ажиллагаа тус тус орно.

Эрүүлжүүлэх – биеийн тамирын хичээл буюу үйл ажиллагаа нь бүх хичээл буюу үйл ажиллагааны 50% хувийг эзэлнэ. Хүүхдийг удаан хугацаагаар суулгахгүй, байнга биеийн чилээ гаргах дасгал хийнэ. Бүх төрлийн хичээл үйл ажиллагаа /орчинтой танилцуулах ба хэл ярианы , математикийн, дүрслэх урлагийн, биеийн тамирын, дуу хөгжмийн, хөгжөөн баясах үйл ажиллагааны үед/ хооронд чилээ гаргах дасгалыг тоглоомын аргаар явуулна.

• Сургуулийн өмнөх сурган хүмүүжүүлэх шаардлагын дагуу хүмүүжил сургалтын хугацаа / өглөө буюу үдээс хойш / тэдгээрийн дэс дараалал /өглөө эхлээд ямар хичээл үйл ажиллагаа, дараа нь ямар хичээл үйл ажиллагаа /, яаж оруулах, хүүхдийн сэтгэхүй оюуныг хөгжүүлэх үйл ажиллагааг хөдөлгөөнтэй яаж хослуулан оруулах зэрэг харгалзан шаардлагыг биелүүлнэ. Чилээ гаргах дасгалд мөр, нуруу, бүсэлхийн дасгал, тонгойх, цээжээ эргүүлэх,үсрэлт, бөмбөг, бөмбөлөгтэй дасгал, гар хурууны дасгалуудыг хийнэ.

Хүүхэд багшийн хамтарсан үйл ажиллагаа явуулах төлөвлөгөөнд өглөөний хэсэг, зугаалга, оройн хэсгээс бүтнэ. Хүмүүжил сургалтын үед хүмүүжүүлэгч багш өөрөө заавал оролцож бэлтгэлийг хангана. Хүмүүжүүлэгч багш зарим хичээл үйл ажиллагааг бататгах, тодруулах, ойлгуулах, зарим чадварыг нь гүнзгийрүүлж өгнө. Үүнээс гадна өдөрт, долоо хоногт, сардаа хэвшил болгох зүйлийг тогтмол явуулдаг байна. Үүнд:

• Хүүхэдтэй ганцаарчлан яриа үүсгэнэ.
• Гадаа, бүлэгтээ хамтарсан хөдөлгөөн хийнэ.
• Хүүхдийн уран зохиолоос уншиж өгөх, цээжлүүлэх, өгүүллэг, үлгэр ярьж өгнө.
• Сургах тоглоом, хөдөлгөөнт тоглоом, хөгжүүлэх тоглоомоор тоглоно.
• Бүтээлч, сэдэвт тоглоомоор тоглоно.
• Ажиглалт /гадаа ба бүлэгтээ/ явуулна.
• Сэтгэл зүйн дасгал, бясалгал хийх, театрт үзвэр үзнэ.
• Хөдөлмөр /бүх төрлийн/ хийнэ.
• Урлаг уран сайхан бүтээлч үйл ажиллагаа явуулна.
• Хөгжим сонсгоно, дуу дуулна.
• 5 минутын мэдлэг олгоно.

Үүнээс гадна зарим үед нэмэгдэл үйл ажиллагаа орж ирэхэд мөн түүнийг оруулна. Энэ үед бүх үйл ажиллагааг хүүхэдтэй хамтран өгөөжтэй, богино хугацаанд явуулна.

Өдрийн дэглэмийн дагуу явуулах үйл ажиллагааг бичиж хэрэгжүүлнэ. Үүнд: өглөө, зугаалга, үдээс хойш гэж бичнэ.

Өглөөний үйл ажиллагаанд:

• Тоглоомын үйл ажиллагаа
• Хүүхэдтэй харилцан ярилцах
• Зураг юмсыг танилцуулах,харуулах
• Нийгмийн амьдралын үзэгдэл ба байгалийн үзэгдлийг богино хугацаанд ажиглуулах.

Өглөөний цаг гэдэг нь тайван байх. Хүүхдийг аажим цэцэрлэгийн үйл ажиллагаанд оруулах, сэргэлэн цовоо сэтгэл санааг нь тайван байх. Энэ үед хүүхдийн сэтгэл хөдлөлийг сэргээсэн гимнастик дасгал оруулах нь чухал. Энэ үйл ажиллагааг жижиг бүлгээр хийх буюу ганцаарчилсан дасгал байна. Хэрэв нийт хүүхдийг хамарсан дасгал нь тойрон бүжиг дуутай байвал тохиромжтой.

Өглөөний дэглэмд хүмүүжүүлэгч багш хүүхэд нэг бүртэй ярилцахад тохиромжтой Энэ цагт хүүхдийн дунд янз бүрийн үйл ажиллагаанд татан оролцуулах нөхцөл боломжтой байдаг. Хүүхдийн сонирхол, бие дааж үйл хийх, сонголт хийх нөхцөл боломж байх хэрэгтэй. Хүүхэдтэй ажиллахдаа хэн гэдэг хүүхдэд илүү анхаарал тавихыг тэмдэглэн авна.

Хүүхдийн санаачлалаар буюу урьдчилан ямар сэдвээр ганцаарчилж эсвэл бүлэг хүүхэдтэй богино хэмжээний ярилцлагыг төлөвлөнө. Бага дунд бүлгийн хүүхэдтэй тэдний ойролцоо байгаа ах дүү гэр бүлийн /ээж, аав, эмээ, өвөө г.м./ гишүүдийн тухай, хүүхдийн эргэн тойронд байгаа /тоглоом, ном, байгалийн үзэгдэл зэрэг/ богино хэмжээний ярилцлага зохиохоор өдөр тутмын төлөвлөгөөнд тусгана. Ахлах бэлтгэл бүлгийн хүүхэдтэй дээрх сэдвээс гадна зураг харж ярилцах, улирлын тухай, тэжээвэр ба зэрлэг амьтдын тухай, төрсөн хот аймаг, сум нутгийн тухай зэргийг төлөвлөж оруулна.

Өглөөний цагт хүүхдийн оюуны ачаалал ихтэй үйл ажиллагаа явуулбал дараа нь биеийн чилээ гаргах хөдөлгөөнтэй үйл ажиллагаа оруулахаар төлөвлөнө. Хэрэв өглөө хөдөлгөөнтэй үйл ажиллагаа орсон бол заавал тайван үйл ажиллагаа оруулна.

Хүүхдийн нас сэтгэхүйн онцлогийг харгалзан өглөөний дэглэмд дараах хэмжээний үйл ажиллагаа оруулна. Үүнд:

• Бага дунд бүлэгт өглөө 3 – 4 төрлийн үйл ажиллагаа төлөвлөнө.
• Ахлах бэлтгэл бүлэгт 4 – 5 төрлийн үйл ажиллагаа төлөвлөнө.

Хүүхдийн цэцэрлэгт зугаалгыг хэрхэн төлөвлөх вэ ?

Олон улсын стандартаар ямар ч улиралд цэцэрлэгийн өдрийн дэглэмд бүлэг тус бүр өдөрт 2 удаа зугаалга /салхинд агаарт гарна/ заавал төлөвлөж оруулдаг журамтай. Өнөөдөр Монголын нөхцөлд 1 удаа хүүхдийг агаарт гарган гэж төлөвлөдөг боловч үүнийг ч хэрэгжүүлэхгүй байгаа. Зугаалгыг өдөр ба оройн цагт явуулах нь өглөө, өдөр хүмүүжил сургалт хөгжүүлэх үйл ажиллагааны дараа, хөдөлгөөний сааталд орсон нөхцөлд хүүхдэд эрүүл агаараар амьсгалах ялангуяа битүү халуун өрөөнөөс гарч гүйх харайх, тоглох аргаар эрч хүчээ сэлбэх зорилготой.

Зугаалга нь өөрийн гэсэн бүтэцтэй, зохион байгуулалтай байна. Үүнд:

• Хэрэв хүүхэд биеийн тамирын болон дуу хөгжмийн зэрэг хөдөлгөөнтэй үйл ажиллагаа явуулсан нөхцөлд зугаалгыг ажиглалтаар эхэлнэ.
• Хэрэв оюуны ачаалалтай үйл ажиллагаа /хэл яриа, ном зохиол унших, дүрслэх урлаг / явагдсан нөхцөлд зугаалгыг хөдөлгөөнтэй үйл ажиллагаагаар эхэлнэ.

Зугаалга нь дотроо ажиглалт, хөдөлмөр, хөдөлгөөнт тоглоомоос бүтнэ.

Ажиглалт. Ажиглалт гэдэг нь хүүхдийн орчинд байгаа бодит зүйлтэй танилцуулж хүүхдийн танин мэдэх хүрээг өргөтгөнө. Энэ үйл ажиллагааг үдээс өмнө өдөр бүр зугаалга дээр явуулна. Ахлах бүлгийн хөтөлбөрт байгаль орчинтой танилцуулах, экологийн хүмүүжил олгох талаар нэлээд гүнзгий мэдлэг өгөхөөр оруулсан тул хоёр ажиглалт явуулж болно. Энэ үед иж бүрэн хүмүүжил сургалтын үйл ажиллагааны нэг хэсэг нь зугаалгаар үргэлжлүүлж 10 -15 минут хугацаатай / шуудан цахилгаан холбоо дээр очиж үзэх, хичээлийн хэрэгсэл худалдаж байгаа дэлгүүрт, ногооны дэлгүүр зах/ байна.

Ажиглалтыг төлөвлөхдөө цаг агаар, улирлыг харгалзана. Ажиглалтыг богино хугацааны ба урт хугацааны гэж төлөвлөнө. Ажиглалтын явцад хүмүүжүүлэгч багшийн болон эцэг эх, хүүхдийн санаачлаг аар ажиглалтыг явуулдаг. Жишээ нь: гоо сайхан, ёс суртахууны талаас нь, оюун ухааныг нь хөгжүүлэх, орчинд сонирхлыг нь төлөвшүүлэх, танин мэдүүлэх чиглэлтэй байна. Ийм байдлаар ажиглалтыг нь явуулбал хүүхдэд олон талын ойлголтыг өгөх болно.

Ажиглалтын төрлүүд. Үүнд:

• Орчноо ажиглах /амьгүй зүйл дээр/ Анхаарах зүйл гэвэл 3 наснаас доош хүүхдээр тэнгэр ажиглуулахгүй ! Энэ насны хүүхэд тэнцвэр алдаж унана.
• Амьд байгаль ажиглах /цэцэг ,мод, бут цэцэг өвс ногоо зэрэг/.
• Унаа хөсөг ажиглах. Бага дунд бүлгийн хүүхдийг хашаан дотроос ажиглуулна. Ахлах бэлтгэл бүлгийн хүүхдийг хашаанаас гадагш гарч замын хөдөлгөөний дүрэмтэй танилцуулна.
• Амьтан ажиглуулах /морь, үхэр тугал, ямаа ишиг, хонь хурга, нохой гөлөг , шувуу ,муур зэрэг /Аюул ослоос хүүхдийг хамгаалах талаар анхаарах/ байна.
• Хүмүүсийн хөдөлмөрөөс ажиглуулах. Цэцэрлэгийн хашаанд ургамал, хог цэвэрлэж байгаа, гудамжинд хүмүүс явган хүний зам зэргийг цэвэрлэж байгаа, мал сааж байгаа , төл арчилж байгаа, малд өвс өгч байгаа зэргийг ажиглуулж тайлбарлаж өгнө. Дунд бүлгээс эхлэн гадагш гарч хүмүүсийн хөдөлмөрийг ажиглуулна.

Зугаалгын үед ямар нэгэн ажиглалттай холбоотой уран зохиолоос ашиглана. Үүнд: шүлэг, зүйр цэцэн үгс, оньсого, харьцуулалт ,тодорхойлсон үгсийг ашиглана. Сард ажиглалтыг хослуулан 4 удаа дараах байдлаар төлөвлөнө. Үүнд:

1 дүгээр долоо хоногт – байгалийн үзэгдэлтэй танилцуулах / зорилготой зугаалга/ экскурс зохионо.

2 дугаар долоо хоногт- ахуйн зүйлийг танилцуулах / зорилготой ажиглалт/.

3 дугаар долоо хоногт – бүлэгт байгаа ургамал цэцэг зэргийг ажиглан харьцуулан танилцуулна.

4 дүгээр долоо хоногт – нийгмийн амьдралаас, хүмүүсийн хөдөлмөрийг танилцуулах ба ажиглах /ойролцоо байгаа дэлгүүр, сургууль, оёдлын газар, хоолны газар зэрэг газарт очиж үзэх/. Үүнийг зөвхөн дунд, ахлах ба бэлтгэл бүлгийн хүүхэдтэй явна.

Өдөр бүр зугаалгыг зохион явуулахдаа цаг агаарын байдал, хүүхдийн нас зүйн онцлогийг харгалзахаас гадна хүмүүжлийн үйл ажиллагааг аль болох тайван, дэс дараатай, хүүхдийн хөдөлгөөнийг зөв хуваарилах зэрэг дараах бүтэцтэй байна. Үүнд:

• Тайван, бие даасан үйл ажиллагаа / ажиглалт, тоглох/ байна.
• Дараа нь спортын төрлийн хөдөлгөөнт тоглоом, зугаа наадам.
• Хөдөлмөрийн үйл ажиллагаа /тоглоомын талбай, ногоо жимсний талбайд/ зэрэг тус бүрийг дэс дараатай төлөвлөж явуулна.

Зугаалгыг зөв зохион явуулах нь хүүхэд нийгмийн амьдрал, хүмүүсийн хөдөлмөр, орчинтой танилцах мөн эрүүлжих, хөдөлгөөний саатлаас гарахад маш их үүргийг гүйцэтгэнэ.

Зугаалгын явцад хөдөлгөөнт үйл ажиллагаа нь 60-70% хувийг эзлэн. Зугаалгаар зохиож байгаа үйл ажиллагааг зөв төлөвлөх шаардлагатай.

Үргэлжлэл ... (2-р хэсэг)